Od dawna marzyłam o nagraniu swoich książek jako audiobooków. To marzenie się spełniło!

O pisaniu, wyróżnieniu dla powieści Piasek i Dym na Festiwalu Fantastyki Pyrkon i nagrywaniu audiobooków w nowej roli – lektorki własnych powieści – z Joanną Stogą w Księgarni pod Arkadami we Wrocławiu rozmawiali Olga Szelc i Jacek Myszkowski 

Jacek Myszkowski: Joanna Stoga to osoba o wielu umiejętnościach i talentach – fotografuje, pracuje w Narodowym Forum Muzyki, gdzie zajmuje się dokumentowaniem wydarzeń muzycznych i festiwali. Jej wielką pasją jest również botanika i fotografia roślin. Ma na swoim koncie cztery książki, w tym dwie powieści fantasy. Jej twórczość fotograficzna znalazła się również w ważnym wrocławskim albumie Park Grabiszyński. Miejska Puszcza, poświęconym nie tylko samemu parkowi, ale także walce mieszkańców i aktywistów o zachowanie dzikiego charakteru tego miejsca. Zanim przejdziemy do rozmowy o Twoim cyklu fantasy, chciałbym jeszcze wspomnieć o Twojej fotografii rentgenowskiej. 5 sierpnia 2026 roku odbyła się premiera książki Natalii Bąk Komorebi. Atlas czucia w Centrum Aktywności Lokalnej na Maślicach, a Ty przygotowałaś na tę okazję wystawę swoich niezwykłych fotografii roślin wykonanych metodą rentgenowską. Zdjęcia zrobiły ogromne wrażenie na uczestnikach spotkania, a dla samej Natalii były też niespodzianką.

Joanna Stoga: Fotografie, które przywiozłam, miały duży format, więc dostarczenie ich do CAL na Maślicach okazało się wyzwaniem. Bardzo się jednak cieszę, że się pojawiły i zostały tak dobrze odebrane. Jeśli ktoś kojarzy japońskie malarstwo, z łatwością zauważy, że rentgenowskie fotografie roślin mają podobny klimat. Dzięki temu świetnie wpisały się w charakter książki Natalii i całej premiery.

JM: Można więc powiedzieć, że fotografia i pisanie cały czas się u Ciebie przeplatają.

JS: Chyba rzeczywiście nie mogę się zdecydować, co właściwie chcę robić, dlatego zarówno piszę, jak i fotografuję.

Olga Szelc: Powiedziałabym, że czego Joanna się nie dotknie, to zamienia w złoto. A właściwie w nagrody. Ostatnio na Pyrkonie. 

JM: No właśnie, w tym roku Twoja pierwsza powieść fantasy, Piasek i dym, została nagrodzona na Festiwalu Fantastyki Pyrkon 2026. Opowiedz, jak do tego doszło.

JS: Konkurs „Fantastycznie Utalentowani” jest organizowany dorocznie, a ogłoszenie wyników odbywa się podczas Pyrkonu w Poznaniu, czyli jednego z największych konwentów fantastyki w Polsce. Konkurs jest skierowany przede wszystkim do autorów debiutujących albo takich, którzy dopiero przebijają się do szerokiego grona odbiorców. Organizatorzy chcą im w ten sposób pomóc. Szefowa konkursu, Luiza, wymyśliła, że jury nie tylko wybiera najlepsze książki, ale też wskazuje przy każdej z nich, co najbardziej ich urzekło, zainteresowało czy poruszyło. Kiedy zaczęli się zastanawiać, co tak naprawdę wyróżnia Piasek i dym, ktoś zażartował, że w książce jest „babiniec”, czyli dużo silnych kobiecych postaci. Ostatecznie ustalili więc, że książka otrzyma wyróżnienie za „fantastyczną siłę kobiet”.

JM: Jak odebrałaś tę nagrodę? Wiem, że samo oczekiwanie na werdykt było dla Ciebie emocjonujące.

JS: To była dla mnie niesamowita radość, zwłaszcza że z tą powieścią miałam niemałe trudności. Dlatego już sam fakt, że zostałam nominowana – był dla mnie ogromnym wyróżnieniem. Uroczystość rozdania nagród też przyniosła wiele wzruszeń. Jako autorzy czuliśmy się naprawdę zaopiekowani przez organizatorów i jury. Poświęcili dużo czasu na rozmowy o naszych książkach i pisaniu. Jednak najbardziej wzruszający moment nastąpił podczas samego wręczania nagród, gdy podeszła do mnie szefowa jury. Wcześniej wspomniała, że był to dla niej bardzo trudny konkurs, ponieważ w czasie, gdy zaczęły spływać książki, dowiedziała się, że ma raka piersi. Zastanawiała się wtedy, czy w ogóle będzie w stanie uczestniczyć w pracach jury. Kiedy wręczała mi nagrodę, powiedziała: „Asia, czytałam to w najgorszym momencie i ta siła kobiet była mi bardzo potrzebna”. Popłynęły mi łzy i niczego więcej nie potrzebowałam. Jeżeli książka może w taki sposób trafić do choćby jednego czytelnika, to jest to dla autora ogromne przeżycie i wielka radość.

OS: Pyrkon musi być też niezwykłym doświadczeniem wizualnym.

JS: Zdecydowanie. Jest tam trochę jak na planie szalonego filmu. Wszędzie są postaci z Gwiezdnych Wojen, Trylogii Tolkiena, bohaterowie Harrego Pottera, Diuny, mangi, a przy tym panuje bardzo przyjazna atmosfera i każdy może się czuć swobodnie, a na pewno znajdzie coś dla siebie.

JM: A Ty pojawiłaś się tam z trzema silnymi kobietami.

JS: Od razu wyjaśnię, że nie przebrałam się za żadną z napisanych przeze mnie postaci, a mogłam chociaż jakiś fantastyczny makijaż sobie zrobić. Niestety pomyślałam o tym po czasie.

JM: A może jakiś kostium, żeby dopasować się do scenografii?

JS: W trakcie Pyrkonu panował straszliwy upał, więc wybrałam strój, który pozwalał przetrwać taką temperaturę. Podziwiałam ludzi, którzy przyjeżdżali w tych niesamowitych kostiumach. Są przecież szyte z grubych, często ciężkich materiałów. Niektórzy mieli na sobie zbroje albo ogromne suknie z mnóstwem dodatków. Trzeba mieć naprawdę sporo hartu ducha, żeby wytrzymać w czymś takim przy 40 stopniach.

OS: Podobną sytuację miałyśmy na Dniach Fantastyki we Wrocławiu. Spotkałyśmy dziewczynę przebraną za Księżniczkę Amidalę z „Gwiezdnych Wojen”. Miała nie tylko cały makijaż i niezwykłą suknię, ale również ogromną, wielopiętrową fryzurę. Mówiła, że to duże wyzwanie dla kręgosłupa, ale było warto. Wyglądała imponująco.

JS: To prawda i może o coś się pokuszę następnym razem, ale nic tak skomplikowanego.

JM: Porozmawiajmy teraz o Twojej pasji do pisania. Nie bez powodu używam słowa „pasja”, bo nauka pisania również odegrała w Twojej historii dużą rolę. Jak wyglądały pierwsze próby?

JS: Pierwsze próby pisarskie podjęłam z ogromnym zapałem, szybko się jednak okazało, że muszę jeszcze sporo popracować nad warsztatem. Z początku trudno jest przekazać myśli w taki sposób, by czytelnik zrozumiał, co kłębi się w głowie autora. Uznałam więc, że skoro stomatolog cierpliwie uczy się zawodu, to pisarz również powinien zdobyć odpowiednią wiedzę i umiejętności. Zapisałam się najpierw na pojedyncze warsztaty, a później do szkoły pisarskiej „Pasja Pisania”, z którą do dziś mam kontakt. Zajęcia odbywały się online. Dostawaliśmy różne zadania: na przykład fragmenty książek do przeczytania i opracowania, pisaliśmy też krótkie opowiadania na zadany temat, ale przede wszystkim otrzymywaliśmy sporo informacji zwrotnej na temat naszego pisania. Dzięki temu mogłam zobaczyć, co działa, co nie działa, co jest dla czytelnika czytelne, a co niekoniecznie. Kursy okazały się też początkiem kilku fantastycznych przyjaźni, które trwają do dziś.

JM: Czy Twój pierwszy zbiór opowiadań Las, pole, dwa sobole powstał już po ukończeniu nauki pisania, czy debiutowałaś jeszcze w trakcie warsztatów?

JS: Można powiedzieć, że jedno i drugie. Część opowiadań publikowałam wcześniej na łamach czasopism, przede wszystkim miesięcznika społeczno-kulturalnego „Śląsk”, ale także w innych magazynach, i było to jeszcze w trakcie trwania kursów. Później, za radą Michała Pawła Urbaniaka – pisarza, mojego przyjaciela i wykładowcy w „Pasji Pisania” – postanowiłam wybrać część i stworzyć z nich pierwszą publikację. Była to dość ryzykowna decyzja, ponieważ wydawcy niechętnie przyjmują zbiory opowiadań. Nie ma na nie aż tak dużego zapotrzebowania czytelniczego jak na powieści. Okazało się jednak, że odpowiedź – w dodatku pozytywna – przyszła po dosłownie kilku dniach.

JM: W Twoich opowiadaniach pojawia się temat relacji, między innymi między matkami i córkami, ale również żałoby. Wiem, że otrzymujesz od czytelników informacje, że te teksty realnie pomagają osobom, które same przeżywają stratę. Czy daje Ci to szczególną satysfakcję?

JS: Tak, choć przyznam, że z początku mnie to zaskoczyło. Pamiętam sytuację ze znajomą dziennikarką, którą poprosiłam o recenzję. Wkrótce po otrzymaniu książki napisała do mnie, że nie będzie w stanie jej przeczytać, ponieważ zmarła jej mama, a opowiadania kręcą się wokół tego tematu. Kilka dni później zmarł również jej tato. Powiedziałam jej wtedy, żeby odłożyła książkę na kilka miesięcy albo w ogóle zrezygnowała z lektury. Po kilku tygodniach odezwała się do mnie, bo jednak ją przeczytała i książka okazała się dla niej w pewien sposób oczyszczająca. Nie przygniotła jej, ale wręcz sprawiła, że poczuła, jakby ktoś zdjął z niej część ciężaru. Kilka innych osób mówiło mi podobne rzeczy. Myślę, że może to w pewnym stopniu wynikać z użytej przeze mnie formy. Opowiadania są właściwie literackimi miniaturami, przypominają wręcz kadry fotograficzne, w których przyglądam się emocjom towarzyszącym bohaterkom. One same pozostają anonimowe dla czytelnika – nie zna ich imion ani zawodów. Myślę, że dzięki temu łatwiej jest się z nimi identyfikować. Przy czym każdy może wejść w te opowiadania na tyle głęboko, na ile czuje się bezpiecznie.

OS: Właśnie brak imion wydaje mi się bardzo ciekawym zabiegiem. Dzięki temu czytelnik może łatwiej się utożsamić z bohaterkami.

JS: Bo kluczem są emocje, a nie konkretne osoby, co sprawia, że opowieść staje się bardziej uniwersalna. Można ją czytać na różne sposoby, szukać metafor, ukrytych znaczeń. Każdy wyciągnie z tego coś innego. Przypomina mi to zaparzanie herbaty, gdy jeden zalewa ją wrzątkiem tylko na chwilę, a ktoś inny czeka tak długo, aż zrobi się mocna esencja.

JM: Nakład książki jest już wyczerpany, prawda?

JS: Tak, ale w tym roku nagrałam audiobooka i przygotowałam e-booka. Oba formaty są dostępne na platformach streamingowych. Przymierzam się też do przygotowania przynajmniej niewielkiego wznowienia papierowej książki, by ta była dostępna również podczas spotkań autorskich.

JM: To na razie jedyna Twoja książka, w której pojawia się Wrocław?

JS: Nie do końca. Jeśli ktoś przyjrzy się Słoniowi z Étretat – mojej drugiej książce, a pierwszej powieści – to tam również znajdzie wrocławskie tropy. Nie nazywam konkretnych ulic, ale pewne miejsca i przestrzenie są zdecydowanie wrocławskie. Mieszkam tutaj od lat, więc siłą rzeczy miasto przenika do moich książek.

JM: Warto też wspomnieć, że podobnie jak Las, pole, dwa sobole, także Piasek i Dym można przesłuchać. Jedną z bohaterek czyta sama autorka.

OS: Jak pracowało Ci się nad audiobookiem tak dużej powieści, szczególnie że nagrywałaś ją razem z dwiema profesjonalnymi aktorkami?

JS: Od dawna chciałam nagrać audiobooka, ponieważ sama dużo ich słucham. Ze względu na obowiązki nie mam zbyt wiele czasu na czytanie książek papierowych czy e-booków. Za to audiobooki towarzyszą mi niemal codziennie. Każdego dnia spędzam za kierownicą dwie, czasem trzy godziny i wrocławskie korki bardzo mnie denerwują, ale kiedy słucham audiobooka, właściwie przestaję je zauważać. Gdy pojawiła się możliwość nagrania własnej książki, rzuciłam się na to trochę bezrefleksyjnie. Natychmiast napisałam do agencji, które zajmują się produkcją. Ostatecznie zdecydowałam się na agencją działającą od ponad trzydziestu lat i współpracującą z naprawdę wybitnymi lektorami. Koordynator projektu wysłuchał kilka fragmentów moich wcześniejszych nagrań i stwierdził, że dam radę wejść w rolę jednej z bohaterek, a do mnie dopiero wtedy dotarło, jak ogromne będzie to wyzwanie.

JM: Jak wyglądała sama praca w studio?

JS: Zaskoczyła mnie. Wcześniej nie sądziłam, że jest aż tak intensywna. Nagrania odbywały się w Warszawie, a ja nie mogłam zostać tam na zbyt długo. Dlatego koordynator starał się wszystko tak zorganizować, żebyśmy mogli nagrać mój materiał w ciągu dwóch dni. Poszło mi jednak lepiej niż przewidywał i nagraliśmy wszystko jednego dnia. Drugi dzień został już tylko na drobne dogrywki. Ale wyszło na to, że spędziłam równo dziewięć godzin w niewielkim, ciasnym i mocno wyciszonym pomieszczeniu. Nawet biurko było wyłożone grubym materiałem, by nie nagrał się żaden szelest. Do tego panował półmrok, by podczas nagrania nic mnie nie rozpraszało, ale i tak trudno mi było wytrwać tyle czasu w maksymalnym skupieniu. Po wyjściu czułam się wykończona.

OS: Miałaś skrzypiące krzesło?

JS: Na szczęście nie, choć zdarzały się inne nieprzewidziane dźwięki. W pewnym momencie przeleciał dość nisko samolot i realizator musiał przerwać nagranie, a pod koniec dnia zaczął szczekać pies sąsiadów i musieliśmy długo czekać, aż mu przejdzie. Żartowałam nawet, że chyba trzeba mu zanieść smaczek, bo coś bardzo go zdenerwowało. Na szczęście takich sytuacji nie było zbyt wiele.

OS: To się jednak opłaciło i dzisiaj mamy dwie pozycje do przesłuchania. Czy w przygotowaniu jest już trzecia część cyklu Głos ponad mrokiem. Przypomnę, że na rynku wydawniczym są już Piasek i Dym oraz Pani Łez.

JS: Tak, intensywnie pracuję nad trzecim tomem, ale nie zdradzę jeszcze żadnych szczegółów. Na razie cieszę się samym procesem pisania. Szykuję też wznowienie powieści Słoń z Étretat, zatem jesień zapowiada się bardzo pracowicie.

JM: Razem z czytelnikami czekamy z niecierpliwością na rezultat i trzymamy kciuki za pisarskie zmagania.

Rozmowa została przeprowadzona w czasie spotkania autorskiego w gościnnych przestrzeniach Księgarni pod Arkadami we Wrocławiu. Dziękujemy właścicielom i pracownikom Księgarni za gościnę.

Posłuchaj powieści Joanny Stogi w wydaniu audio:
„Las, pole, dwa sobole”: https://audioteka.com/pl/audiobook/las-pole-dwa-sobole/
„Piasek i Dym”: https://audioteka.com/pl/audiobook/piasek-i-dym/

Relacja ze spotkania w Księgarni pod Arkadami znajdziesz tutaj: Spotkanie autorskie z Joanną Stogą

O powieściach Joanny Stogi przeczytasz na profllu Książki pod ręką Olgi Szelc na Facebooku. Polecamy gorąco!

A tutaj znajdziesz przepiękne prace fotograficzne Joanny Stogi: Joanna Stoga fotografie