Wzdęcia, gazy, bóle brzucha. To mogą być objawy SIBO. Jak przebiega diagnostyka?

Wzdęcia, nadmierne gazy czy nawracające bóle brzucha to dolegliwości, które wiele osób przypisuje stresowi, nieprawidłowej diecie lub zespołowi jelita drażliwego. U części osób przyczyną tych objawów może być jednak SIBO, czyli zespół rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego. Kluczową rolę w jego rozpoznaniu odgrywają wywiad medyczny i testy diagnostyczne.

Z tego artykułu dowiesz się, że:

• do rozwoju SIBO mogą przyczyniać się m.in. zaburzenia motoryki jelit, długotrwałe stosowanie niektórych leków, wady anatomiczne przewodu pokarmowego oraz wybrane choroby przewlekłe,
• rozrost bakteryjny w jelicie cienkim może powodować objawy ze strony przewodu pokarmowego oraz dodatkowo w niektórych przypadkach pozajelitowe, takie jak przewlekłe zmęczenie, bóle głowy, trudności z koncentracją czy problemy skórne,
• badaniem wykorzystywanym w diagnostyce SIBO jest test wodorowo-metanowy wykonywany po podaniu laktulozy lub glukozy,
• test oddechowy jest badaniem nieinwazyjnym, jednak wymaga odpowiedniego przygotowania, aby wynik był wiarygodny.

Czym jest SIBO i na czym polega?

SIBO (ang. Small Intestinal Bacterial Overgrowth), czyli przerost bakteryjny jelita cienkiego, polega na nadmiernym namnażaniu w jelicie cienkim drobnoustrojów, które są typowe dla jelita grubego. Drugi mechanizm to przerost bakterii samego jelita cienkiego, które fizjologicznie występują w niewielkich ilościach.

Utrzymanie równowagi mikrobiologicznej w jelicie cienkim umożliwiają m.in.:

• kwaśne pH soku żołądkowego,
• prawidłowa perystaltyka przewodu pokarmowego,
• zastawka krętniczo-kątnicza zapobiegająca cofaniu się treści z jelita grubego do jelita cienkiego,
• enzymy proteolityczne i lipolityczne zawarte w soku trzustkowym, wykazujące działanie przeciwbakteryjne,
• sIgA, stanowiące linię obrony immunologicznej i neutralizujące wirusy oraz bakterie w układzie pokarmowym.

SIBO rozwija się w sytuacji, gdy wspomniane mechanizmy zaczynają zawodzić. W efekcie środowisko panujące w jelicie cienkim zaczyna sprzyjać kolonizacji bakteryjnej i dochodzi do nadmiernego namnażania się drobnoustrojów.

Rozrost mikoorganizmów obecnych w jelicie powoduje wzmożoną fermentację składników pokarmowych, zwłaszcza węglowodanów. W wyniku tego procesu zwiększa się produkcja gazów, m.in. wodoru i metanu, które odpowiadają za wiele charakterystycznych objawów. Z tego powodu test oddechowy w kierunku SIBO (możliwy do wykonania m.in. w ALAB laboratoria) opiera się na pomiarze stężenia wodoru i metanu w wydychanym powietrzu.

SIBO – przyczyny rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego

Do najczęstszych przyczyn uszkodzenia mechanizmów odpowiedzialnych za utrzymanie równowagi mikrobioty jelitowej i rozwoju SIBO należą m.in.:

• długotrwałe stosowanie leków zmniejszających wydzielanie kwasu solnego w żołądku, np. inhibitorów pompy protonowej,
• wady anatomiczne jelit, np. uchyłki, przetoki, przewężenia,
• przebyte operacje jamy brzusznej i zrosty pooperacyjne,
• zaburzenia odporności,
• podeszły wiek,
• nieprawidłowa motoryka przewodu pokarmowego.

Ryzyko rozwoju zespołu SIBO może wzrastać także w przebiegu niektórych schorzeń, m.in.:

• celiakii,
• zespołu jelita drażliwego (IBS),
• chorób zapalnych jelit, np. choroby Leśniowskiego-Crohna
• cukrzycy i jej powikłań,
• przewlekłego zapalenia trzustki,
• chorób reumatycznych,
• niedoczynności tarczycy,
• mukowiscydozy,
• endometriozy.

SIBO – objawy, na które należy zwrócić uwagę

Objawy SIBO bywają niespecyficzne i mogą przypominać wiele innych chorób przewodu pokarmowego. Mogą także nasilać się po niektórych posiłkach. Najczęściej zgłaszane dolegliwości to m.in.:

• wzdęcia,
• zwiększony obwód brzucha,
• nadmierne wydalanie gazów,
• bóle brzucha,
• uczucie przelewania w jamie brzusznej,
• biegunki,
• mdłości i wymioty,
• utrata apetytu,
• uczucie pełności, nawet po niewielkim posiłku.

Warto pamiętać, że SIBO u niektórych pacjentów może powodować również dolegliwości pozajelitowe. U części osób pojawiają się objawy neurologiczne, takie jak m.in. przewlekłe zmęczenie, bóle głowy czy trudności z koncentracją. Mogą być one związane np. z niedoborami witaminy B12.

Niektóre badania sugerują możliwy związek między SIBO a wybranymi chorobami skóry, takimi jak trądzik czy wysypki (tzw. „objawy skórne SIBO”), jednak zależność ta nie została jednoznacznie potwierdzona i wymaga dalszych badań.

Jeżeli objawy utrzymują się przez dłuższy czas lub regularnie nawracają, należy skonsultować się z lekarzem i wykonać odpowiednie badania diagnostyczne.

Więcej informacji na temat SIBO można znaleźć m.in. w Centrum Wiedzy ALAB laboratoria: https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/sibo-rozrost-bakteryjny-w-jelicie-cienkim/

Jak przebiega diagnostyka SIBO?

Do najbardziej powszechnych badań diagnostycznych wykorzystywanych w diagnostyce SIBO należą testy oddechowe, w szczególności test wodorowo-metanowy z laktulozą lub glukozą. Badanie polega na pomiarze stężenia wodoru i metanu w wydychanym powietrzu po spożyciu odpowiedniego roztworu cukru. Wzrost stężenia gazów w porównaniu do wartości wyjściowej może wskazywać na nadmierną fermentację zachodzącą w jelicie cienkim, charakterystyczną dla SIBO.

Badanie to jest nieinwazyjne i stosunkowo komfortowe dla pacjenta. Wymaga jednak właściwego przygotowania, które zwiększa rzetelność pomiaru i szansę na trafne rozpoznanie.

Wynik testu powinien być interpretowany przez lekarza łącznie z objawami klinicznymi, ponieważ badanie ma swoje ograniczenia diagnostyczne.

Jak przygotować się do testu wodorowo-metanowego?

Odpowiednie przygotowanie jest niezbędne do uzyskania wiarygodnego wyniku testu wodorowo-metanowego.

Na 4 tygodnie przed badaniem nie zaleca się stosowania antybiotyków. W tym okresie należy również unikać wykonywania kolonoskopii oraz badań radiologicznych przewodu pokarmowego z użyciem kontrastu.

Na około tydzień przed testem, o ile jest to dobrze tolerowane, należy odstawić leki wpływające na motorykę przewodu pokarmowego, takie jak metoklopramid, trimebutyna, itopryd czy cyzapryd, a także środki przeczyszczające. W tym czasie zaleca się również ograniczenie nadmiernej ilości błonnika w diecie.

Dzień przed badaniem należy odstawić suplementy diety, witaminy, preparaty ziołowe oraz adaptogeny. Kluczowe jest wprowadzenie diety ubogiej w łatwo fermentujące węglowodany i błonnik. Spożywane w tym dniu produkty powinny być nieprzetworzone i świeżo przygotowane z dodatkiem jak najmniejszej ilości tłuszczu.

Na 12 godzin przed testem nie należy palić tytoniu ani żuć gumy.

W dniu badania test wykonuje się na czczo, po 8-12 godzinach od ostatniego posiłku. Dozwolone jest jedynie picie niewielkiej ilości wody. Należy unikać wysiłku fizycznego oraz nie stosować kleju do protez. Ważne jest także zadbanie o higienę jamy ustnej obejmującą umycie zębów i wypłukanie ust płynem z chlorheksydyną przed wykonaniem testu (jeżeli jest to zalecane przez laboratorium).

Szczegółowe zalecenia dotyczące przygotowania do badania można znaleźć m.in. w Centrum Wiedzy ALAB laboratoria: https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/jadlospis-przed-testem-sibo-jak-sie-przygotowac-do-badania/

Podsumowanie

Wczesne wykrycie SIBO i ustalenie przyczyny, która doprowadziła do jego rozwoju, pozwala wdrożyć odpowiednie postępowanie i zmniejszyć nasilenie dolegliwości. Jednak, aby zwiększyć szansę na poprawną diagnozę, należy zadbać o właściwie przygotowanie do badania. Obejmuje ono m.in. odpowiednią dietę, czasowe odstawienie niektórych leków i palenia tytoniu oraz odpowiednią higienę jamy ustnej.

Bibliografia

1. Jabłkowski M., Białkowska-Warzecha J., Jabłkowska A., Zespół rozrostu bakteryjnego – SIBO. Jak go diagnozować i leczyć w praktyce lekarza rodzinnego w świetle nowych wytycznych?, General Practitioner/Lekarz POZ, 2022, 8(1).
2. Bugajski M., Zespół rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego (SIBO) – diagnostyka, leczenie i profilaktyka, Gastroenterologia Kliniczna. Postępy i Standardy, 2022, 14(2), 65-73.
3. Tansel A., Levinthal D.J., Understanding Our Tests: Hydrogen-Methane Breath Testing to Diagnose Small Intestinal Bacterial Overgrowth. Clin Transl Gastroenterol, 2023, Apr 1,14(4), e00567.
4. Daniluk J., Postępowanie w zespole rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego. Omówienie wytycznych American College of Gastroenterology, Medycyna Praktyczna, 2020, 9, 39-47.
5. https://www.alab.pl/badanie/sibo-test-wodorowo-metanowy (dostęp: 08.06.2026)
6. https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/sibo-rozrost-bakteryjny-w-jelicie-cienkim/ (dostęp: 08.06.2026)
7. https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/jadlospis-przed-testem-sibo-jak-sie-przygotowac-do-badania/ (dostęp: 08.06.2026)